A Thematic Analysis on the Visual Representations of Learning: A Qualitative Study Based on the Drawings of Teacher Candidates in Theology Education
Yazarlar (1)
Doç. Dr. Muhammet Mustafa BAYRAKTAR
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Türkiye
| Makale Türü |
Özgün Makale
(ESCI dergilerinde yayınlanan tam makale)
|
||
| Dergi Adı | Cumhuriyet İlahiyat Dergisi | ||
| Dergi ISSN | 2528-9861 Wos Dergi Scopus Dergi | ||
| Dergi Tarandığı Indeksler | Scopus, ESCI | ||
| Makale Dili | İngilizce | Basım Tarihi | 12-2025 |
| Cilt / Sayı / Sayfa | 29 / 3 / 136–168 | DOI | 10.18505/cuid.1742540 |
| Makale Linki | https://doi.org/10.18505/cuid.1742540 | ||
| Özet |
| Bu çalışma, din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretmen adaylarının “öğrenme” kavramına ilişkin bilişsel temsillerini çizimlere dayalı görsel veriler üzerinden çözümleyerek pedagojik düşünme biçimlerini, öğrenme kuramlarına ilişkin sezgisel yönelimlerini ve mesleki kimlik inşasına dair ipuçlarını görünür kılmayı amaçlamaktadır. Araştırma, öğrenmenin bilgi edinimi aşan; anlam kurma, değer inşası ve kimlik oluşumuyla iç içe geçmiş çok katmanlı bir yaşantı olduğu kabulüne dayanmaktadır. Bu çerçevede, sözlü anlatımlar kadar görsel temsillerin de bireyin öğrenmeyi nasıl kavradığına dair zengin ve kimi zaman örtük göstergeler sunduğu varsayılmış; öğretmen adaylarının “öğrenmeyi çizer misin?” yönergesiyle ürettikleri görseller, zihinsel modellerin açığa çıkarılması için nitel bir veri kaynağı olarak değerlendirilmiştir. Araştırma nitel desenle yapılandırılmış, veri toplama aracı olarak katılımcı çizimleri kullanılmış ve doküman analizi temelinde tematik analiz uygulanmıştır. Çalışma grubu, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde öğrenim gören birinci sınıf din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretmen adaylarından oluşmaktadır. 2024–2025 akademik yılının başında her katılımcıdan “öğrenme”yi temsil eden tek bir çizim üretmesi istenmiş, 70 görsel/çizim toplanmıştır. Uygunluk ve okunabilirlik ölçütlerini karşılamayan 16 çizim elenmiş; nihai analiz 54 çizim (analitik veri kümesi, n=54) üzerinde yürütülmüştür. Ön kodlamanın ardından kod tanımları netleştirilmiş, tematik sınıflamalar “Geleneksel”, “Modern” ve “Hibrit” üst kategorileri altında yapılandırılmıştır. Tüm yüzdeler analitik veri kümesini payda alacak biçimde raporlanmıştır. Yorumlayıcı çerçevede Bruner’in bilişsel temsil kuramı ile Kolb’un yaşantısal öğrenme döngüsü birlikte kullanılmıştır. Bulgular, katılımcıların %59,3’ünün öğrenmeyi öğretmen merkezli ve bilgi aktarımına dayalı geleneksel çerçevede; %31,5’inin geleneksel ve çağdaş göstergeleri birleştiren hibrit örüntülerle; %9,3’ünün ise deneyim, etkileşim ve bağlama duyarlı süreçleri öne çıkaran modern yaklaşımla temsil ettiğini göstermektedir. Geleneksel temsillerde kitap, kütüphane, sınıf–tahta düzeni ve öğretmen figürü baskın olup öğrenmenin çoğunlukla birikimci–aktarımsı bir çizgide imgeleştirildiği; modern temsallerde ise doğa/çevre, toplumsal etkileşim, oyun/işbirliği ve gündelik yaşam sahneleriyle okul duvarlarını aşan çok-aktörlü ve duyuşsal bir süreç olarak kurgulandığı tespit edilmiştir. Hibrit temsillerde sınıf/kitap gibi klasik öğelerin teknoloji, işbirliği ve deneyimsel motiflerle aynı kompozisyonda buluştuğu; pedagojik zihniyette kademeli bir evrilmeye işaret ettiği görülmüştür. Bu dağılım, örneklem düzeyinde geleneksel yönelimin hâlen baskın olduğunu, ancak hibrit örüntülerin çağdaş yaklaşımlara doğru kademeli bir dönüşümü haber verdiğini göstermektedir. Çalışma, görsel veriyi nicel betimleyicilerle (frekans–yüzde) desteklenen derinlemesine içerik–sembol çözümlemeleriyle bütünleştirerek karma-yoğun bir tematik analiz ortaya koymaktadır. Kodlar, temalar ve karar kuralları denetim izine bağlanmış; sınır durumları ve operasyonel tanımlar eş düzey uzman görüşü ile netleştirilmiş, böylece inandırıcılık, tutarlılık ve teyit edilebilirlik güçlendirilmiştir. Etik açıdan kurum onayı ve kurul izni alınmış; katılımcı rızası sağlanmış, tüm görseller anonimleştirilmiş ve yalnızca bilimsel amaçla kullanılmıştır. Sonuçlar, öğretmen adaylarının zihinsel öğrenme haritalarında metin/öğretmen merkezli tasavvurun ağır bastığını; buna rağmen hibrit temsillerde etkileşim, doğa/bağlam, işbirliği ve teknoloji göstergeleriyle anlamlı bir yenilenme potansiyeli bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bulgular, öğretmen yetiştirme sürecinde kuramsal sunumların yanı sıra deneyimsel–görsel–yaratıcı etkinliklerin (ör. metafor/çizim atölyeleri, rubrik temelli çizim analizi, Kolb döngüsüne yaslanan mikro uygulama modülleri) daha sistematik biçimde yapılandırılması gerektiğine işaret etmektedir. Araştırmanın sınırlılıkları, tek fakülteden oluşan homojen bir örneklem ve görsel veriye dayalı yorumların bağlama özgü niteliğidir; dış geçerlik iddiası yerine aktarılabilirlik vurgulanmakta, çok-merkezli ve çok-disiplinli karşılaştırmalı çalışmalar için zemin hazırlanmaktadır. Bu çerçevede çalışma, din eğitimi alanında görsel veri kullanımını güçlendirmektedir; kuramsal tartışma ve uygulamaları. |
| Anahtar Kelimeler |
| Din Eğitimi | Öğrenme | İlahiyat Fakültesi | Görsel Analiz | Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretmen Adayları |
BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
| Atıf Sayıları |